ANKARA – Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM) 19 Haziran 2025 tarihinde sunulan ve birçok kanunda değişiklik öngören “Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”, kamuoyunda büyük tartışmalara neden oldu. 20 Haziran’da TBMM Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Komisyonu’nda kabul edilen teklif, çevre, tarım, mera ve orman alanlarının madenciliğe açılmasına olanak tanıması nedeniyle eleştirilerin hedefi haline geldi.
Teklifin komisyondan geçmesinin ardından bir açıklama yapan Türkiye Barolar Birliği (TBB) Çevre ve Kent Hukuku Komisyonu, düzenlemenin Anayasa’ya ve temel çevre hukukuna aykırı olduğunu vurguladı. Komisyon, “Bu yasa geçerse Anadolu coğrafyası bir maden sahasına dönüşecek” diyerek uyarıda bulundu.
Komisyon Görüşmelerinde Müdahale ve Şiddet İddiası
Baro açıklamasında dikkat çeken bir başka unsur ise komisyonda yaşanan olaylar oldu. TBB adına görüşmeye katılan bazı hukukçuların ve görüş bildirmek isteyen sivil toplum temsilcilerinin fiziki müdahale ve kaba kuvvete maruz kaldığı öne sürüldü. Tüm engellemelere rağmen görüşlerini ifade eden hukukçular, teklifin yasalaşmasının çevre hukukunu hiçe saymak anlamına geldiğini belirtti.
Ormanlar, Meralar ve Zeytinlikler Tehlikede
Söz konusu torba yasa teklifinin kabul edilmesi halinde zeytinlikler, meralar, tarım alanları ve hatta koruma altındaki doğal sit alanlarının madenciliğe açılması söz konusu olacak. Açıklamada, 2004 yılından bu yana madencilik ve enerji projelerine açık hale getirilen alanlara şimdi meraların ve koruma bölgelerinin de ekleneceği vurgulandı.
Ayrıca teklif ile Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreçlerinin kısaltılması veya fiilen devre dışı bırakılması hedefleniyor. Bu durum, çevre tahribatının önlenmesini zorlaştıracağı gibi, halkın katılımını ve şeffaflığı da ortadan kaldıracak.
Anayasa’ya Aykırı Hükümler
Açıklamada teklifin Anayasa’nın 44., 45., 56., 63. ve 169. maddelerine aykırı olduğu belirtilerek, teklifin içinde insan, tarım, çiftçi, doğa ve ekosistem gibi temel değerlerin yer almadığına dikkat çekildi. Teklifin yalnızca kısa vadeli şirket çıkarlarını gözettiği ifade edildi.
Acele Kamulaştırma Düzenlemesi: Köylülerin Toprağı Tehlikede
Torba yasada yer alan “acele kamulaştırma” hükmü ise köylüler ve arazi sahipleri için ciddi bir tehdit olarak değerlendiriliyor. Düzenlemeyle birlikte, stratejik veya kritik maden projeleri için gerekli araziler Cumhurbaşkanı veya kurul kararıyla hızlıca kamulaştırılarak şirkete devredilebilecek. Açıklamada bu durumun mülkiyet hakkı ve adil yargılanma hakkı açısından kabul edilemez olduğu vurgulandı.
Üstün Kamu Yararı Kurulu: “Süper İzin” Dönemi Başlıyor
Yeni yasa teklifine göre Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı bünyesinde “Üstün Kamu Yararı Kurulu” kurulacak. Kamuoyunda "süper izin kurulu" olarak anılan bu yapı, özellikle IV. Grup madenler ve stratejik-kritik madenler için izin süreçlerini tek elden yürütecek. Eğer ilgili kamu kurumu (orman, tarım, kültür vb.) izin vermezse, kurul devreye girip maden lehine karar verecek. Üstelik bu kurumlara karardan sonra yalnızca 1 ay süre tanınacak.
Kurulun yetkileri, milli parklar, SİT alanları ve sulak alanlar gibi “korunan” yerleri dahi kapsayacak. Bu da doğa koruma statülerini büyük ölçüde işlevsiz hale getirecek.
Ekonomik Planlama ve Çevre Birlikte Yok Sayılıyor
Baro açıklamasında, maden projeleri için öne sürülen ekonomik gerekçelerin de bilimsel bir planlamaya dayanmadığına vurgu yapıldı. Türkiye’nin iklim krizine karşı savunmasız olduğu, orman varlığının yetersiz olduğu bir dönemde böyle bir yasa ile hem çevresel hem ekonomik israfın yaşanacağı belirtildi.
Ayrıca, yer altı kaynaklarının “kurul” aracılığıyla Cumhurbaşkanlığı kontrolüne geçeceği ve bu durumun kamu kaynaklarının tekelleştirilmesi anlamına geleceği ifade edildi.
Barolardan Tüm Topluma Çağrı
Açıklamanın sonunda tüm barolara, meslek odalarına, sivil toplum kuruluşlarına ve siyasi partilere çağrıda bulunuldu:“Bu teklif TBMM Genel Kurulu’ndan geçmemelidir. Bu topraklar, bir avuç şirkete değil; tüm yurttaşlara ve gelecek kuşaklara aittir.”
HABER: İBRAHİM UYGUR