İran ile ABD arasında yürütülen müzakerelerde yeni bir kriz ortaya çıktı. Tahran yönetimi, üzerinde çalışılan çerçeve anlaşmasını ABD’nin geri adım atması olarak değerlendirirken, ABD Başkanı Donald Trump ise Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilere ücret uygulanacağı iddialarının doğru olması halinde görüşmelerin sona ereceğini açıkladı.
İran Parlamento Başkanı Muhammed Bagher Ghalibaf, yapılan anlaşma sürecinin baskı sonucu ortaya çıkmadığını savunarak bunu “ABD’nin yenilgisinin ilanı” olarak nitelendirdi. Ghalibaf, ABD ve İsrail’in savaş sürecinde yanlış hesap yaptığını öne sürerken, İran’ın kendi kararlarını bağımsız şekilde aldığını ifade etti.
ABD ile İran arasındaki 60 günlük çerçeve anlaşması kapsamında teknik görüşmeler devam ederken, taraflar özellikle Hürmüz Boğazı’nın kontrolü ve İran’daki nükleer faaliyetlerin denetlenmesi konusunda anlaşmazlık yaşıyor. Dünyanın en önemli enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler, küresel ticaret ve petrol piyasaları açısından da yakından takip ediliyor.
Trump, yaptığı açıklamada İran’ın gemilerden herhangi bir geçiş ücreti veya ek maliyet talep etmeyeceği konusunda güvence verdiğini belirtti. ABD Başkanı, bu bilginin gerçeği yansıtmadığının ortaya çıkması durumunda müzakerelerin hemen sona ereceğini söyledi. Trump ayrıca serbest bırakılan İran fonlarının yalnızca ABD’den gıda ve sağlık ürünleri alımı için kullanılacağını ifade etti.
Ancak İran yönetimi bu şartı kabul etmedi. İran Dışişleri Bakanlığı, ülkenin serbest kalan varlıklarını kendi ekonomik çıkarları doğrultusunda kullanacağını açıkladı. Tahran yönetimi, herhangi bir satın alma kararının fiyat ve kalite kriterlerine göre İranlı kurumlar tarafından belirleneceğini duyurdu.
Hürmüz Boğazı konusunda da belirsizlik devam ediyor. İran Devrim Muhafızları’nın boğazın kapatıldığı yönündeki iddiaları ABD tarafından reddedilirken, deniz trafiğinde savaş öncesi döneme kıyasla önemli düşüş yaşandığı bildirildi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise uluslararası bir su yolu üzerinde hiçbir ülkenin geçiş ücreti uygulama hakkı olmadığını söyledi.
Nükleer denetimler konusu da taraflar arasında yeni bir anlaşmazlık başlığı oldu. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, İran’daki tesislere yönelik denetimlerin yeniden başlayabileceğini belirtirken, İran bu konuda henüz kesin bir uzlaşma sağlanmadığını açıkladı. Tahran, nükleer tesislere erişim gibi konuların ancak kapsamlı bir anlaşma sonrasında ele alınabileceğini savundu.
Bölgede devam eden İsrail-İran gerilimi ve Lübnan’daki Hizbullah çatışmaları da diplomatik sürecin önündeki önemli engeller arasında yer alıyor. İran, bölgesel çatışmaların sona ermesini nihai bir anlaşmanın parçası olarak görürken, İsrail Hizbullah tehdidinin devam ettiğini belirterek güvenlik operasyonlarını sürdüreceğini açıkladı.
İran ve ABD arasındaki görüşmeler sürerken, tarafların açıklamaları anlaşmanın geleceği konusunda soru işaretlerini artırıyor. Hürmüz Boğazı, nükleer denetimler ve bölgesel güvenlik konularındaki anlaşmazlıkların nasıl çözüleceği, önümüzdeki günlerde diplomatik sürecin en kritik başlıkları olacak.
