Hollanda’da 12 yaşından küçük bir çocuğun ötanaziyle yaşamını yitirdiğinin açıklanması, sadece Hollanda’da değil, dünya genelinde yeniden büyük bir tartışmayı gündeme taşıdı. Bir tarafta dayanılmaz acılar yaşayan, tedavisi mümkün olmayan hastalıklarla mücadele eden insanların acılarını sonlandırma hakkı savunulurken, diğer tarafta özellikle çocuklar söz konusu olduğunda “insan hayatı üzerinde karar verme sınırının nerede olduğu” sorusu yükseliyor.
Hollanda, 2002 yılında ötanaziyi yasallaştıran ilk ülke olarak tarihe geçti. O tarihten itibaren ülke, yaşamın son dönemindeki hastalara yönelik yaklaşımıyla dünyada en fazla tartışılan örneklerden biri oldu. Zaman içerisinde uygulamanın kapsamı genişletildi ve belirli şartlar altında çocukları da kapsayan düzenlemeler hayata geçirildi.
Son açıklanan vaka ise bu tartışmayı farklı bir boyuta taşıdı. Çünkü söz konusu olan bir yetişkin değil, 12 yaşından küçük bir çocuktu.
Ötanazi Nedir?
Ötanazi, kelime anlamı olarak “iyi ölüm” anlamına gelen ve kişinin yaşamının, belirli şartlar altında tıbbi müdahaleyle sonlandırılması anlamında kullanılan bir kavramdır.
Genellikle ötanazi, kişinin ciddi, ilerleyici ve tedavisi mümkün olmayan bir hastalık nedeniyle dayanılmaz acılar yaşadığı durumlarda gündeme gelir.
Ötanazi uygulamaları ülkelerin hukuk sistemlerine göre farklılık gösterse de temel olarak iki başlık altında değerlendirilir:
Aktif Ötanazi
Aktif ötanazide doktor, hastanın talebi doğrultusunda yaşamı sonlandırmaya yönelik doğrudan bir tıbbi işlem gerçekleştirir.
Örneğin ölümcül hastalığı bulunan bir kişinin, kendi isteği ve yasal şartların yerine getirilmesiyle doktor tarafından hayatının sonlandırılması bu kapsamda değerlendirilir.
Pasif Ötanazi
Pasif ötanazi ise hastalığın doğal sürecine bırakılması anlamına gelir. Yaşamı yapay olarak sürdüren bazı tedavilerin, artık fayda sağlamadığı durumlarda durdurulması veya başlanmaması şeklinde uygulanabilir.
Bu iki kavram birçok ülkede aynı şekilde değerlendirilmez. Bazı ülkeler aktif ötanaziyi yasaklarken, yaşam desteğinin sonlandırılması gibi uygulamalara farklı yaklaşabilir.
Hollanda Neden Bu Konuda Öncü Bir Ülke Oldu?
Hollanda, bireysel özgürlükler ve kişisel karar hakkı konusunda dünyada daha liberal yaklaşımlarıyla bilinen ülkelerden biridir.
2002 yılında yürürlüğe giren yasa ile ötanazi ve yardımlı intihar belirli şartlar altında yasal hale getirildi. Ancak bu karar hiçbir zaman tartışmasız olmadı.
Yasayı destekleyenler, ağır hastalık nedeniyle yaşamı sürekli acıya dönüşen insanların kendi yaşamları hakkında karar verme hakkına sahip olması gerektiğini savundu.
Karşı çıkanlar ise insan hayatının yalnızca kişinin acı çekip çekmediği üzerinden değerlendirilemeyeceğini, özellikle savunmasız gruplar için daha güçlü koruma mekanizmaları gerektiğini ifade etti.
Çocuklarda ötanazi konusu ise tartışmanın en hassas noktalarından biri oldu.
Çünkü çocukların hayat, ölüm ve gelecek gibi konularda yetişkinler kadar bağımsız karar verip veremeyeceği sorusu hâlâ dünya çapında tartışılıyor.
Ötanazi Hangi Ülkelerde Yasaldır?
Ötanazi dünyada sınırlı sayıda ülkede yasal olarak uygulanmaktadır.
Başlıca ülkeler arasında:
Hollanda
Belçika
Lüksemburg
Kanada
İspanya
Kolombiya
Yeni Zelanda
Avustralya’nın bazı bölgeleri
bulunmaktadır.
Ancak her ülkede şartlar aynı değildir.
Örneğin bazı ülkeler yalnızca yetişkin hastalar için izin verirken, bazı ülkelerde ağır hastalık şartları daha geniş veya daha dar yorumlanmaktadır.
Hollanda ve Belçika, çocuklarla ilgili düzenlemeleri nedeniyle diğer ülkelerden ayrılmaktadır.
İslam’da Ötanazi Nasıl Değerlendirilir?
İslamî bakış açısından insan hayatı, Allah tarafından verilen değerli bir emanet olarak kabul edilir. Bu nedenle klasik İslam hukukunda insanın kendi hayatına son vermesi veya başka bir kişinin onun hayatını sonlandırması genel olarak kabul edilmez.
İslam alimlerinin büyük bölümü, aktif ötanaziyi yani doktorun doğrudan yaşamı sona erdirmesini caiz görmemektedir.
Bu görüşün temelinde şu anlayış bulunur:
“Hayatı veren de alan da Allah’tır.”
Bu nedenle insanın, ne kadar zor şartlar altında olursa olsun, yaşam hakkı üzerinde kesin bir sonlandırma yetkisine sahip olmadığı düşünülür.
Ancak İslam düşüncesinde önemli bir ayrım yapılır:
Bir hastanın tedavisinin artık fayda sağlamadığı, yalnızca ölüm sürecini yapay şekilde uzattığı durumlarda bazı alimler, tedavinin durdurulmasını ötanaziden farklı değerlendirmiştir.
Buradaki fark şudur:
Ötanazi: Ölümü gerçekleştirmek
Tedaviyi bırakmak: Doğal ölüm sürecine müdahale etmemek
Bu nedenle İslamî yaklaşımda temel tartışma, insanın acısını azaltmak değil; acıyı azaltırken hayatın kutsallığı ilkesinin nasıl korunacağıdır.
Asıl Tartışma: Merhamet mi, Sınırların Aşılması mı?
Ötanazi tartışmasının merkezinde aslında tek bir soru vardır:
İnsan acısını sona erdirme hakkına sahip midir, yoksa yaşam her koşulda korunması gereken mutlak bir değer midir?
Ötanaziyi savunanlar, bazı hastalar için yaşamın yalnızca biyolojik olarak devam etmesinin yeterli olmadığını, insan onurunun ve çekilen acının da dikkate alınması gerektiğini söylüyor.
Karşı çıkanlar ise özellikle çocuklar, yaşlılar veya savunmasız kişiler söz konusu olduğunda karar verme süreçlerinin çok daha sıkı korunması gerektiğini belirtiyor.
Hollanda’daki bu son vaka, sadece bir ülkenin sağlık politikası değil; insanlık olarak yaşam, ölüm, acı ve merhamet kavramlarını nasıl tanımladığımızla ilgili daha büyük bir soruyu gündeme getiriyor.
Çünkü tıp geliştikçe sadece:
“Bir insanı nasıl yaşatırız?”
sorusu değil, aynı zamanda:
“Bir insanın yaşamına son verme kararını kim, hangi şartlarda verebilir?”
sorusu da daha fazla tartışılmaya devam edecek.
