DOLAR 0,0000
EURO 0,0000
STERLIN 0,0000
ALTIN 000,00
BİST 00.000
Advert
Misbah Hicri
Misbah Hicri
Giriş Tarihi : 05-07-2020 23:40

KELİMELERLE GERÇEĞİ ÖĞRENMEK

Dil; içinde bulunduğumuz yaşamı seslendiren, sözcüklerle kendimizi ifade etme sanatına yön verendir. Yaşamın, siyasetin, insan ilişkilerinin, kültürel yoğunluğun en önemli unsuru dildir. Dili zenginleştirende kelimelerdir. Kelimeler dilden dile gezici bir görev üstlenmişlerdir. Kullanılması kolay, dile, yüreğe oturan kelimeler kendine yeni dillerde yeni yerler edinirken yeni de bir şekil alırlar.

Dile renk katan kelimelerle yazımızı sürdürelim. Her kelimenin kendine has bir anlamı vardır. Ancak bazen farklı anlamlar kazanarak farklılığı yanında yeni anlamlarda kullanılmasına neden olur. Bu özellikler hem kelimenin kendisine ait olabilir, hem de diğer kelimelerle olan anlam ilişkisini gösterebilir. Burada kelimelerin anlam özelliklerinin yanı sıra kelimeler arasındaki anlam ilişkileri de karşımıza çıkmaktadır.

Günlük konuşmalarımızda kullandığımız hiç farkında olmadan söylediğimiz sözcüklerin kullanılmasını ve yaşamını düşünürken, internet ortamında yaptığım gezintide dikkatimi çeken ve yaşamsal alanda ne anlamlara geldiğini paylaşmak için birkaç kelime üzerinde durmak istiyorum. Bunların kökeni ve kullanılmasının faydasına inandığım için sizin de dikkatinizi çekmek istedim. Bu alanda hayli meraklı okuyucular vardır. Onların da en azında ihtiyaçlarını gidermiş olurum.

Bu da iç içe yaşayan toplumda, eğitimde, siyasette, seyri sefer halinde olan insanlar bir ülkeden alıp başka bir ülkeye taşımanın görevini bilerek veya bilmeyerek zevkle yaparlar.  Bu kelimeler dilden dile, coğrafyadan coğrafyaya gezinir durur.

Dikkatimi “piran” kelimesi çekti. Pirlerin mıntıkası yeri demektir. Diyarbakır da Piran ilçesi bu kelimelerden biridir. Pir yaşlı kimse olduğu gibi bir konuda uzmanlaşmış kendini yetiştirmiş, özellikle din bilgisi ile önderlik yapan kimselere denir. Orada ki “an” eki Kürtçedeki yer belirleme aynı zaman çoğul ekidir.

Arapçada “şeyh” yaşlı bilgili lider konumunda olandır. Bunun Kürtçede karşılığı pirdir. Şeyh ve pir aynı zamanda dini otoritedir.  “Reis” Arapçada topluluğun lideri kabile ve aşiret büyüğü akıl danesidir. Ona danışılır, ondan fikir edinilir. İslamiyet de reislik yoktur. Bu İslam öncesi ve sonrası Araplar arasında yaygınlaşan bir sıfat, bir yakıştırmadır.

Bu kelimelere bahse konu olunca “ağa” söylemini yazmasak olmaz. Bölgemizde genel itibarıyla toprak sahiplerine denir. Ama şimdi saygınlık ifade eden bir kelime olarak kullanılmaktadır. Biri bir başkasına “ağa” diye hitap ederek konuşurlar. Hatta sanki “ağa” dediğinde söyleyen de bir eksiklik yaratmış olacak ki “ağê” ya da “ağası”  şeklinde bir nevi argolaştıran hitap edenlere de rastlanılır.

“Ağa” kelimesi Türkçede kendisinden büyük olan herkes için kullanılır. Ağabey, abi , ede, eke, akê gibi ifadeler erkekler için kullanıldığı gibi büyük ablalar içinde kullanılır. Son dönemlerde “Hanım ağa” diye bir tabiri çokça duymuşsunuzdur.  Kendini saydırma, hükmeden anlamında kullanılmaktadır. 

Tarihte böyle isimlere rastlanılmış olacak ki birileri bunun farkına vardıklarından bu ismi kullanmaya başlamışlardır. Timur’un kızının adı “ağabegi” olması bu gün ağa kelimesi kullananların çoğalmasının nedeni bu olsa gerek. “Ağa” kelimesi halkın dilinde bir yakıştırma bir sıfat olarak kullanılmıştır. Ayrıca Osmanlı döneminde Yeniçeri ağası, Kızlar ağası, Haznedar ağası, Müftah ağası gibi yakıştırmalar da çokça vardır.

Halk arasında “beg” kelimesi ile böbürlenenler vardır. Beg sözcüğü “Avesta (Zend) dilinde baga veya bağa "bey, tanrı" sözcüğü ile eş kökenlidir. Türkçeye “bey” olarak geçmiştir. Beg, bey kelimesi özellikle varlıklı kimseler için söylenir. Şimdilerde daha çok bürokraside “bey” kelimesi kullanılmaktadır Her ismin yanında söylenerek ona bir paye biçilir.

Bu kelimenin etimolojisini araştırdıkça köken olarak derinlerde olduğu gibi anlam olarak da Kelime tanımı ve daha fazla tanımı bize bu sözcüğün Hint-Avrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmasa da  “bhag, bag, beg" ihsan etmek, bahşetmek, yedirmek" fiilinden evrilmesi kelime içerik olarak önemli bir mana kazandırmaktadır. Dolaysıyla “Beg” varlıklı, kişilikli insanlar için söylenir Eğer onlar, bahşeden, ihsan eyleyen, yediren görevlerini yüklenmeselerdi “beg” unvanına layık olmazlardı. Bugün artık begden, beyden geçilmiyor!      

NELER SÖYLENDİ?
@
Misbah Hicri

Misbah Hicri

DİĞER YAZILARI URFALI NAZİF’İN ÖYKÜSÜ  ASKER UĞURLAMALARI EDEP İÇEREN SÖZ SÖYLEME SANATI IRKÇILIK SÖZLERİNDE BOĞULMAK ŞEHİRLERİN YENİLENMESİ YETMEZ   Virüs korkusu mu yoksa Allah korkusu mu?  ORUÇ VE HATIRLATTTIKLARI SENDİKAL MÜCADELE KİM SAĞLIĞIMIZI DÜŞÜNÜYOR HEMO YÊ BEKO YÊ İZOLİ   HÜNERLİ KALEM ERBAPLARINA AVUKATLAR GÜNÜ’NÜN ARDINDAN   GÜNDEM DEĞİŞTİ KONUMUZ KORONO DOKTORLAR VE ALKIŞ GURBET VE DABBEL ARZ KOMPLO TEORİLERİ SELAHATTİN UTKU’NUN SU TÜRKÜSÜ KARANLIKTAN AYDINLIĞA MEHMET ACIOĞLU VE ISLAK UMUTLAR  Sezai Akçalının İlk Romanı Göz Bakır  MARŞLA SALDIRI VE SONRASI ANILARDAN BU GÜNE KİTAP KURDU BİR MİSBAH DAHA KİTAP KURDU BİR MİZBAH DAHA KİTAP KURDU BİR MİZBAH DAHA “EYVANAT BAHÇESİ” DOĞANIN BEREKETİ RESİM SANATINDA GEÇEN ÖMÜRÜ İNSAN PAZARINDA          HAYVAN SEVGİSİ İDEALLERİNE İHANET EDENLER  TÜRKÜLEŞEN YAŞAMLAR ANNEMİN ACI GERÇEĞİ “AX URFAM SENİ KİMLERE ANLATSAM” “AX URFAM SENİ KİMLERE ANLATSAM” GOLAN TEPELERİ’N DEN BU GÜNE ŞAHİN DOĞAN“HAKİKATIN İZİNDE” VİRANŞEHİR’İN İSMİ NE OLSUN? BAŞKASININ AKLIYLA YAŞAMAK "DİLDEKİ DÜGÜM" DÜNYA KADINLAR GÜNÜ HER İNSAN BİR HAYVAN TERBİYECİSİDİR ŞU POŞET MESELESİ “NANKÖRLÜK SEVGİNİN MEZARIDIR” SAMİMİ İNSAN, DEĞERLİ DOST URFA OLARAK NİHAT ÇİFTÇİYE SAHİP ÇIKMALIYIZ “KIVIRLIK KUŞLARI” NİHAT BAŞKAN’IN BAŞARISI MEZOPOTAMYA’NIN KIRGIN ÇİÇEKLERİ “ARSİMA” “Haziran Kokulu Düşler” TARSUS’TA İMZA VE YENİ DOSTLAR MERSİN’DE İMZA GÜNÜ KELİMELERLE HASBİHAL GAZETECİLER VE BASIN BAYRAMI “GÖKYÜZÜ MELEKLERİ-SURİYE-" “KALBİME BİR SEN DÜŞTÜ” Göbekli Tepe Unasco Dünya Kültürel Mirası Listesine Alındı GÜZEL VE ÖZLÜ SÖZLER “KELİMELER KİBİR VE TELAŞ” SESSİZ VE SADE BİR KALEM MEHMET AKBAŞ HAYATMEKTEB KELİMELERDEN TAT ALMAK EMEKSİZ YAZILAN YAZI, KEYİFSİZ OKUNUR “YUSUF YUSUF” HİKÂYELERİ UNUTULAN KAHRAMANLAR YİRMİ YIL DİLE KOLAY MİNYATÜR SAVAŞLAR GAZETECİLİK MESLEĞİNE DEĞER VERMEK YAZARIN GÖREVİ URFA’YI HASBİ SEVMEK… MEHMET BÖKE’NİN ŞİİRİ PARAN KADAR KONUŞ “HER BİLDİĞİNİ SÖYLEME AMA HER SÖYLEDİĞİNİ BİL” HAYVANLARIN DİLİ OLSAYDI UĞUR VE UĞURSUZLUK HALİL COŞKUN’UN KALEMİNDEN “AYRIKOTU” ELEKTRİK DEYİNCE RESİM SANATINDA GEÇEN ÖMÜRÜ ÇEVREYİ SAHİPLENME TÜRKÜLERLE URFA VE YAŞAM URFA BASIN TARİHİ VE YEREL GAZETECİLİK İYİ PARTİ, YAŞANANLAR, BEKLENTİLER DÜĞÜN SEVİNCİN DIŞA VURUMUDUR MÜSLÜM ÜZÜLMEZ'İN YENİ KİTABI TÜRKİYE'DEKİ SURYELİLER Osman erkan’ın yeni şiir kitabı “eğri oturan” ÖĞRETMEN OLMAK BİR AYRICALIKTIR. DİL BAYRAMI
NAMAZ VAKİTLERİ
PUAN DURUMU
  • Süper LigOP
  • 1Adana Demirspor00
  • 2Alanyaspor00
  • 3Antalyaspor00
  • 4Başakşehir FK00
  • 5Beşiktaş00
  • 6Fatih Karagümrük00
  • 7Fenerbahçe00
  • 8Galatasaray00
  • 9Gaziantep FK00
  • 10Giresunspor00
  • 11Hatayspor00
  • 12İstanbulspor00
  • 13Kasımpaşa00
  • 14Kayserispor00
  • 15Konyaspor00
  • 16MKE Ankaragücü00
  • 17Sivasspor00
  • 18Trabzonspor00
  • 19Ümraniyespor00
Advert
Gazete Manşetleri
Yol Durumu
E-GAZETE
Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi kedilere öldüren mama mı dağıttı?
BURÇ YORUMLARI
  • KOÇ
    Koç Burcu
  • BOĞA
    Boğa Burcu
  • İKİZLER
    İkizler Burcu
  • YENGEÇ
    Yengeç Burcu
  • ASLAN
    Aslan Burcu
  • BAŞAK
    Başak Burcu
  • TERAZİ
    Terazi Burcu
  • AKREP
    Akrep Burcu
  • YAY
    Yay Burcu
  • OĞLAK
    Oğlak Burcu
  • KOVA
    Kova Burcu
  • BALIK
    Balık Burcu
GÜNÜN KARİKATÜRÜ
Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi kedilere öldüren mama mı dağıttı?
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA