https://www.urfadabugun.com/files/uploads/user/-9de8d165ba1b6ef15ee0.jpg
Mustafa Mızrak

DÜMBELEK

30-07-2015 04:49

Dümbelek, Farsça bir sözcük. Kimi sözlüklerde "kudüm veya nekkare de denilen davulumsu çalgı" diye geçiyor. Tekke çalgısıdır. Bakırdan ya da ağaçtan bir tas biçimindedir, bu tasın ağzına deri gerilir, elle ya da sopalarla vurularak çalınır.

 

Darbuka da benzeri bir çalgıdır: Deri gerili kısmı geniş, dip tarafı dar, silindirimsi yapıdadır.Gövdesi madenden ya da pişmiş topraktan olabilir.

 

"Dümbelek" aynı zamanda, biraz argo olmakla birlikte, anlayışsız, sersem anlamına da gelir. Türkçemizde, bilir bilmez her konuda ileri geri konuşan "zevzek"lere de "ukala dümbeleği" denir.

 

Çocukluğumdan beri, özellikle Türk Sanat Musikisi saz heyetindeki darbukacılar dikkatimi çekmiştir. Çalarken, bedenleriyle, yüz mimikleriyle "ben buradayım" demek isterler çoğunlukla. Acaba sazları onları mutlu etmediği için mi? Darbukacı ya da dümbelekçi olmak, darbukacılar ya da dümbelekçiler tarafından nasıl algılanır? Bir saz topluluğunda olmak, onun olmazsa olmaz bir parçası olduğunu duyarak sazıyla mutlu olmak, yetmez mi onlara? Örneğin bir klarnet çalıyor olmakla, darbuka çalmak arasında bir fark var mıdır? Belki bir keman, çalgıcılar topluluğunun liderliği için önemli bir ayrıcalığı olan saz mıdır?

 

Galiba, sazların çeşitliliğine gereksinim var: Her birinin yeri ayrı, önemi ayrı. Elbette saz heyetinin hangi amaçla kurulduğu, hangi eserleri çalacağına bağlı olarak, topluluktaki sazların sayıları, konumları belli oluyor.

 

Dümbelek bir açıdan "trajik" bir saz. Herkes çalabileceğini sanır. (Benzeri bir saz da örneğin, teftir! "Tefe almak" sözünden yorumlanabileceği gibi, tef de pek ciddiye alınmayıp, "tefe alınan" bir sazdır!) Oysa, eserin ritmini "vurduğu" için, eserin ruhuna varamamış ritm duygusu eksik, eserle "hemhal" olamayanların çalamayacağı zor bir sazdır. Dümbelek ya da darbuka gerektiği biçimde çalınmazsa eser hemen çöker, diğer sazlar ritm tutamaz olur, darmadağınık olurlar! Dümbeleğin değerini anlamadıkça çalgılar, çalgıcılar topluluğunun eseri hakkıyla çalabilmek, birçok eser için, çok zordur.

Dümbelek bir anlamda diğer sazların akışını etkiler, görünmeyen bir şeftir! ("Şef"mi "tef"mi tartışması vardır, Türk Sanat Musikisinde) Buna karşın neden kimi dümbelekçiler, dümbelekçi olmaktan dolayı mutlu görünmezler? Neden kendilerini, sahnede dümbeleklerini havaya kaldırarak, gereğinden çok coşkulu hareket ederek, belli etmek isterler? Seyircinin neden kendilerini dümbelekçi oldukları için önemseyemeyeceğini düşünürler? Yoksa, seyircilerin bir bölüğü de böyle mi düşünür? Dümbelekçinin oğlu, örneğin, babasından utanır mı? Babam dümbelekçi diyemez mi? (Belki "ritm saz" çalıyor, diyebilir, belki de "perküsyon"?)

 

Dümbelekçinin dümbelekçi oluşundan utanması elbette büyük bir dümbelekliktir. Sazlar arasında belli bir kültür, belli bir yaşam biçimi içinde bir sıra düzeni oluşmuş olabilir. Dümbelek bu sıralamada alta düşmüş gibi görünebilir. (Kaldı ki, salt darbukalardan oluşan müzik toplulukları vardır. Diğer sazlar arasında da darbuka, dümbelek soloları yapılır!) İnsanlar da sazlara benzetilebilir. Kimisi keman, kimisi klarnet, kimisi kanun kimisi viyolonsel, kemençe, ud, tanbur... dur. (Türk Sanat Müziği sazlarından söz ediyorum!) Bana hangi saz olmak istiyorsun derseniz "darbuka" derim. (Eskiden hem Batı Müziğinde hem halk müziğimizde hem de sanat musikimizde olduğu için "klarnet" derdim!) Darbuka, gergin bir "deridir", bir çukurun, "oyuğun" üzerinde. Üstüne vurulur. Darbuka inler. Bilmem, inleyişini duyabilir misiniz? Ney, keman, kemençenin... inlemesi çok belirgindir. Ney, örneğin, üflenebildiğinde, sizi melodinin akışıyla ruhunuzun gizemli köşelerine götürüp, öteye açılan pencerelerinizdeki perdeleri dalgalandırabilir. Ney "konuşur", "inler", "ağlar", "söyler". Peki, darbuka? Darbuka, diğer sazları çağırır. "Haydi arkadaşlar, buyrun" der. Aralarında bulunmanın coşkusuyla, onlarla bütünleşerek, onları el ele tutuşturarak, sevinir, üzülür, inler, ağlar! Darbuka, birlikte kotarma, birlikte devşirme, birlikte yaratma için gereklidir! Hele bizim gibi, birarada iş yapmayı çoğu kez başaramayan, birlikteliklerin verdiği aşkla yaratmayı bilmeyen insanların bol olduğu toplumlarda, darbukanın gücü gereklidir. Hatta, benliğimizin farklı yanları arasında, duygularımızın çatışan öğeleri için de darbukacılık becerimize dayanmak zorundayız. Darbukacılık bilgeliğini anlamak gerek! Basit, kolay sanılan, küçümsenen darbuka nice, ruhsal, düşünsel yolculuklarda tuttuğu ritmle bize güç verebilir. Uzun süren bilimsel, kavramsal araştırmalarda, yılgınlığımızı gideren, bize ileri gitmemizi söyleyen coşkusuyla kıymetinin bilinmesi gereken bir sazdır. İnsanlarla zaman zaman bozulan ilişkilerimizde de gönlümüzdeki darbuka, onlarla aramızdaki boşluklar arasında köprü olur, uzakları yakın eder.

 

Her, gece, yatmadan önce, gönül darbukasını bir saat çalıyorum. İçimdeki diğer sazların ona severek eşlik ettiğini duyuyorum.   SEVGİYLE KALIN

 

 

Mustafa MIZRAK

Neler Söylendi?

DİĞER YAZILARI SAADETİ YAŞAMAK TUTKU İNANÇ YASASI HAMDET İÇTENLİKLE   YARATICIDIR SADECE TANRIDIR TUTSAKSINIZ BAŞI BOŞ İDDİA MUTLULUĞUN ÇOCUK HALİ  DOĞA ÖLGÜR OLMADIKÇA İNSAN TUTSAKTIR BİR POTADA ERİTMEK TRAFİK  BİLİNÇSİZLİĞİ TRAFİK BİLİNÇSİZLİĞİ CEHALETİN ŞİFRESİ BİR ORGAN BİR HAYAT EGİTİM TÜM ENGELLERİ AŞAR ÖFKE RÜZĞARI SİYASET VE AHLAK 2 AYDIN İNSAN BEN SUÇLUYUM HAKİM BEY AHLAK YASASI AH ŞU SOSYAL MEDYA VARYA ADI EGO SOYADI OGE YÜKÜNÜ AGIR YOLUNU IRAK ETME YATSIYA KADAR YANAN MUM YAPILAN YARDIM REKLAM EDİLİYORSA TEFECİLİKTİR VİCDAN VE AHLAK TALİHSİZ ŞEHİR MERSİN ŞÜKRETMENİN MUCİZEYİ HUZURU POPÜLİZM SONRASI YALNIZLIK KOBİLER VE LOBİLER KENDİNİ YÖNETMEK ( 3 ) KENDİNİ YÖNETMEK ( 2 ) KABUS İBLİSİN DOĞASI HEM OKUDUM HEMİDE YAZDIM EVRENSEL İNSANLIK ÇINĞIRAKLI YILAN BİR SÖMÜRÜ MEKANİZMASI MODA BENİM YALANIM SENİN DOĞRULARINI DÖVER KABUS İBLİSİN DOĞASI ÖNCE BEN ÇİÇEKLERDE KONUŞUR BÖGRÜNE ZUMZUK VURMAK BÖGRÜNE ZUMZUK VURMAK ISLAK MENDİL ÇIKTI HALAY BOZULDU SİYASETİN AKIL OYUNLARI ÇOCUKLUK VE GELİNLİK GÖÇLER SORUNU HÜZÜNBAZ YER YÜZÜNDEN NOTLAR HARDAL TOHUMU MUSTAFA MIZRAK KİMDİR İNSAN İNSANA İYİ GELİR OYSA FACEBOOK’DA BEŞBİN ARKADAŞI VARDI İŞTE BU NEDENLE GİDİN / SONSUZ YAŞAMI PAYLAŞIN DUYGUSAL KÖLELİK / DÜŞÜNCESEL DEVRİM BİLİM PROBLEM OLUŞTURUR / SEVGİ ÇÖZER HUKUK ŞOVALYELERİ HER SİSTEM KENDİNE UYGUN LİDERLER DOĞURUR ASIRLARDIR BİLİNEMEYEN SIR DEMOKRASİ SOSYALİZME GİDEN YOLDUR KARANLIK GÜÇLER / SÖZDE SOL PARTİLER ÇAĞIMIZ HİTLERİNE DUR DENİLMELİ KURTARIN DİLİNİZİ ISIRĞAN OTLARINDAN SEVGİ VE ÖZGÜRLÜK KARA KARA KARTALLAR KARAMSARLIK RUHU KALBİMİ KEDİLERE VERMİŞLER DEDE KORKMA REKLAM TANITIR KAZANDIRIR DÜNYA KADINLA GÜZELDİR DEMİR KALP. MUSA’NIN ASASI SEVGİ VE GÜNEŞ AYDIN İNSAN LOBİ SOSYAL MEDYA RAST GELE KAN KOKUYOR ÇİÇEKLER DEVE VE İĞNE DELİGİ TERÖR PROFESÖR PİTT DEĞİŞİM EZOP’UN ÖVKÜSÜ BAŞKA PENCERE MEMLEKET BÖYLE OLMAMALIYDI MUTLULUĞUN SIRRI COP MU JOP MU ? ÖNCE MERTEK SONRA ÇÖP SEVGİ KUTSALDIR KEDİLER VE KÖPEKLER BASIN BAYRAM ETMELİ Ortadoğu’da hiç dinmeyen ateş